Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với một nghịch lý: doanh thu tăng nhưng lợi nhuận không tăng tương ứng, quy mô mở rộng nhưng hệ thống vận hành ngày càng rối rắm. Nhiều tổ chức đầu tư lớn vào công nghệ, tuyển thêm người, nhưng vẫn thấy những vấn đề cũ lặp đi lặp lại.

Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu người hay thiếu công cụ, mà nằm ở việc thiếu phương pháp hệ thống để nhìn nhận và giải quyết vấn đề từ gốc rễ. Quy trình chồng chéo, lãng phí ẩn trong các khâu bàn giao, chất lượng không ổn định, dữ liệu rời rạc và không ai có bức tranh toàn cảnh để ra quyết định đúng.

Đây chính là lúc doanh nghiệp cần đến Tối ưu Vận hành (Operational Excellence – OPEX) – không phải như một dự án ngắn hạn, mà là một tư duy vận hành xuyên suốt từ chiến lược đến thực thi.

Vai trò của Chuyên gia Tư vấn Tối ưu Vận hành

Nếu Lean Six Sigma Master Black Belt là người chuyên sâu về kỹ thuật (thống kê, chất lượng, thiết kế thử nghiệm), thì Chuyên gia Tư vấn Tối ưu Vận hành là người đóng vai trò kiến trúc sư tổng thể: nối chiến lược với vận hành, chọn đúng vấn đề, thiết kế danh mục sáng kiến, điều phối liên phòng ban và chốt giá trị kinh doanh đo lường được.

Nhiệm vụ của họ không đơn thuần là “sửa quy trình” hay “giảm vài lỗi kỹ thuật”. Một chuyên gia tư vấn OPEX cần:

• Phân tích doanh nghiệp toàn diện theo nhiều lĩnh vực: chiến lược, quy trình, con người, chất lượng, công nghệ, đổi mới và bền vững.

• Xác định đúng ưu tiên, không chạy theo cảm tính hay áp lực ngắn hạn.

• Thiết kế giải pháp có hệ thống, triển khai thử nhỏ trước khi nhân rộng.

• Theo dõi giá trị thực tế mang lại, không để kết quả chỉ dừng ở báo cáo đẹp.

• Giao tiếp hiệu quả với lãnh đạo, thuyết phục bằng dữ liệu và kết quả cụ thể.

Hai vai trò này bổ trợ nhau chứ không thay thế nhau. Chuyên gia tư vấn OPEX giúp doanh nghiệp “đi đúng hướng và chốt giá trị”, còn chuyên gia kỹ thuật (Lean Six Sigma) giúp “làm đúng và làm chắc”. Doanh nghiệp muốn vận hành bền vững cần cả hai lớp năng lực này.

Năng lực cần có của một Chuyên gia Tư vấn OPEX

Theo thông lệ quốc tế, một chuyên gia tư vấn tối ưu vận hành cần nắm vững kiến thức trên 7 lĩnh vực OPEX: Chiến lược (Strategy), Quy trình (Process), Con người (People), Chất lượng (Quality), Công nghệ (Technology), Đổi mới (Innovation) và Bền vững (Sustainability). Đây không chỉ là kiến thức lý thuyết mà là “bản đồ vận hành” giúp phân tích toàn diện mọi khía cạnh của doanh nghiệp.

Ngoài kiến thức chuyên môn, một chuyên gia tư vấn còn cần:

• Tư duy hệ thống: nhìn vấn đề trong bức tranh tổng thể, không xử lý riêng lẻ từng triệu chứng.

• Kỹ năng làm việc với lãnh đạo: biết đặt câu hỏi đúng, trình bày cô đọng, thuyết phục bằng dữ liệu.

• Năng lực quản trị dự án/chương trình: từ lập kế hoạch, điều phối nguồn lực đến theo dõi giá trị mang lại.

• Đạo đức nghề nghiệp: minh bạch, trung lập, bảo mật thông tin, không thiên lệch khi phân tích và báo cáo.

Vấn đề là: những năng lực này không tự có từ kinh nghiệm làm việc lâu năm. Thâm niên không đồng nghĩa với tư duy hệ thống, và giỏi xử lý vấn đề không có nghĩa là biết cách thiết kế hệ thống để vấn đề không lặp lại. Vì vậy, việc đào tạo bài bản trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Lộ trình phát triển nghề Chuyên gia Tư vấn OPEX

Giống như nghề y hay nghề luật, nghề tư vấn vận hành cũng cần một lộ trình phát triển rõ ràng. Không ai có thể “nhảy cóc” từ người mới bắt đầu lên kiến trúc sư vận hành cấp tập đoàn. Thông thường, lộ trình sẽ trải qua 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Nền tảng (Associate)

Ở giai đoạn này, bạn làm quen với tư duy và công cụ cơ bản của OPEX. Bạn học cách nhìn vấn đề có cấu trúc, vẽ bản đồ quy trình, nhận diện lãng phí, tìm nguyên nhân gốc và đề xuất giải pháp. Kết thúc giai đoạn này, bạn có thể làm tư vấn nội bộ cho nhóm hoặc phòng ban của mình, hoặc tham gia dự án tư vấn bên ngoài với vai trò thành viên.

Những công cụ điển hình ở cấp này: SIPOC, sơ đồ quy trình, 8+1 loại lãng phí, 5 Tại sao (5 Whys), sơ đồ xương cá (Fishbone), bản đồ hành trình khách hàng (Customer Journey), cây chỉ số KPI/CTQ, sơ đồ dòng giá trị (VSM).

Giai đoạn 2: Chuyên nghiệp (Professional)

Bạn chuyển từ “tham gia” sang tự dẫn dắt. Ở cấp này, bạn học cách biến chiến lược thành kết quả đo lường được, thiết lập phòng điều hành tập trung (Obeya), quản trị danh mục sáng kiến và làm việc trực tiếp với ban giám đốc. Bạn cũng được trang bị kiến thức về thống kê thực dụng (MSA, SPC, Cp/Cpk), ESG tích hợp vận hành, và cách ứng dụng dữ liệu/AI vào quyết định vận hành.

Kết thúc giai đoạn này, bạn có thể tự thiết kế và triển khai dự án tư vấn ở cấp doanh nghiệp, theo dõi giá trị mang lại bằng số, và báo cáo thuyết phục cho cấp quản lý.

Giai đoạn 3: Cấp cao (Master)

Đây là cấp độ của người kiến trúc và điều hành chương trình chuyển đổi cấp doanh nghiệp hoặc tập đoàn. Bạn thiết kế mô hình vận hành (Operating Model), điều phối đa đơn vị, vận hành phòng điều hành tập trung cấp tập đoàn, xây dựng đội ngũ tư vấn nội bộ, xử lý các tình huống phức tạp như hậu sáp nhập (PMI), tái cấu trúc hay quản trị khủng hoảng. Bạn làm việc trực tiếp với HĐQT và cấp điều hành cao nhất.

Chương trình CEC của John&Partners – Một lựa chọn đào tạo bài bản

Một trong những chương trình đào tạo được thiết kế theo đúng lộ trình 3 giai đoạn nêu trên là CEC – Certified Excellent Consultant của John&Partners (J&P). Thành lập từ năm 2010, John&Partners là một trong những đơn vị tiên phong tại Việt Nam trong lĩnh vực tư vấn và đào tạo về Operational Excellence, Lean Six Sigma, chiến lược và ứng dụng AI trong kinh doanh.

Chương trình CEC bao gồm 3 cấp độ tương ứng với 3 giai đoạn nghề nghiệp:

Tiêu chí

Những điểm đáng chú ý của chương trình CEC

Thực hành là trọng tâm. Mỗi cấp độ đều yêu cầu học viên thực hiện dự án thực tế (nội bộ hoặc bên ngoài) và được kèm cặp bởi chuyên gia cấp cao của J&P. Kiến thức không dừng ở lý thuyết mà được chuyển hoá thành kết quả đo lường được.

Khung năng lực chuẩn hoá. Chương trình được xây dựng trên Khung 10 năng lực CEC, 7 lĩnh vực OPEX và 7 phương pháp của J&P (Lean, Six Sigma, Value Chain, Value Innovation, Value AI, High Performance Workplace, Customer Experience). Mỗi cấp độ nâng dần chiều sâu của từng năng lực.

Quy trình cấp chứng chỉ nghiêm ngặt. Cả 3 cấp độ đều yêu cầu: hoàn thành đủ giờ học (tối thiểu 80% điểm danh), trải qua chương trình kèm cặp với chuyên gia, nộp hồ sơ dự án thực tế, và vượt qua kỳ thi chứng chỉ (trắc nghiệm tình huống + tự luận). Chứng chỉ được xét theo cả năng lực chuyên môn lẫn quy tắc đạo đức nghề nghiệp.

Linh hoạt cho người đi làm. Toàn bộ chương trình học online. Học viên có thể bắt đầu từ Associate rồi tiến dần lên, hoặc đăng ký thẳng Professional/Master nếu chưa có chứng chỉ cấp trước (thời lượng sẽ được bổ sung tương ứng).

Bạn đang ở đâu trên lộ trình này?

Tuỳ vào vị trí và mục tiêu hiện tại, bạn có thể tự định hướng:

Nếu bạn là chuyên viên hoặc quản lý cấp trung, muốn có phương pháp để cải tiến quy trình tại chính đơn vị mình hoặc muốn bước chân vào nghề tư vấn – hãy bắt đầu từ cấp Nền tảng (Associate).

Nếu bạn đã có kinh nghiệm vận hành và muốn tự dẫn dắt dự án, làm việc với ban giám đốc, hoặc bạn là lãnh đạo muốn xây đội ngũ tư vấn nội bộ có năng lực – cấp Chuyên nghiệp (Professional) là phù hợp.

Nếu bạn là người kiến trúc hệ thống, điều hành chương trình chuyển đổi quy mô lớn, làm việc với HĐQT và muốn xây dựng năng lực tư vấn cho cả tổ chức – cấp Cấp cao (Master) là đích đến.

Điều quan trọng không phải là bạn bắt đầu từ đâu, mà là bạn có đi theo một lộ trình bài bản hay không. Kinh nghiệm là nền tảng, nhưng phương pháp mới là đòn bẩy.

Kết luận

Nghề tư vấn tối ưu vận hành không dành cho những người chỉ giỏi lý thuyết hay chỉ giỏi xử lý tình huống. Nó đòi hỏi sự kết hợp giữa tư duy hệ thống, kỹ năng thực thi và khả năng dẫn dắt thay đổi. Với một lộ trình phát triển rõ ràng từ Nền tảng đến Chuyên nghiệp rồi Cấp cao, bạn có thể từng bước xây dựng năng lực và uy tín trong lĩnh vực này.

Chương trình CEC của John&Partners là một trong những lựa chọn đào tạo đáng cân nhắc cho những ai đang tìm kiếm một lộ trình bài bản, có chứng chỉ, gắn với thực hành và được kèm cặp bởi chuyên gia có kinh nghiệm.

Tìm hiểu thêm về chương trình CEC tại John&Partners:

Email: Quyên Nguyễn | [email protected]

Tại Việt Nam: +84 28 888 999 58 | Tại Mỹ: +1 832 202 8968

Địa chỉ: Lầu 9, Toà nhà Viễn Đông, số 14 Phan Tôn, Phường Tân Định, TP. Hồ Chí Minh